Molen Eva – Usquert

Molen Eva – Usquert

Molen Eva

De molen Eva werd oorspronkelijk in 1818 in Bedum gebouwd als Poldermolen, samen met haar ‘echtgenoot’ Adam. Later verhuisde de molen Eva naar Usquert en verhuisde Adam naar Delfzijl, waar ze alletwee nog altijd staan.

Op 30 december 1890 sloeg het noodlot toe en brandde de molen Eva af. Zij werd in 1891 op het oude stenen onderstuk weer herbouwd. De molen Eva werd voorzien van zelfzwichting en zelfkruiing. De zelfkruiing raakte als snel in onbruik, de zelfzwichting verdween na 1953 en werd door het ouderwetse zeilhekwerk vervangen.

Nadat de molen buiten gebruik raakte, zijn er drie ingrijpende restauraties geweest, namelijk in 1953-’56, begin jaren 80 en in 2000-2001. Voor de tweede restauratie werden voor de destijds deplorabele molen acties gehouden met de leus ‘Laat Adam geen weduwnaar worden.’ De geheel maalvaardige molen Eva heeft twee koppels 17der maalstenen en bezit een complete gortpellerij.

De molen wordt vrijwel elke zaterdag door vrijwillige molenaars opengesteld voor publiek, tegenwoordig draait de molen Eva regelmatig door toedoen van de genoemde stichting. Op de zaterdagmiddagen is de molen “Eva” een trefpunt voor een gezellig praatje bij een kopje koffie.

De historie

Op de plaats waar nu de molen “Eva” staat heeft sinds mensenheugenis al een molen gestaan. Het begon al vòòr het jaar 1600 met een houten standermolen. Bij deze molen moest destijds, krachtens een Resolutie van de Staten van Stad en Lande (1628) een gebouwtje ten behoeve van de ontvanger van het zogenoemde “maalgeld” (de Chercher) worden gebouwd.

De ordonnantie luidde als volgt:
By een yder Molen in Stadt en Lande staende, sal een huys by de Provincie
ghetimmert ende een Chercher by de Heeren Gedeputeerden gestellet ende gheedight worden”.
Het is aannemelijk dat uit de verbastering van het franse woord Chercher het latere woord “sarries” is ontstaan. Nadat het “maalgeld” in 1855 was afgeschaft diende het gebouwtje voor veel andere doeleinden, waaronder vooral als opslagplaats voor de brandweer, de woningbouw, een locale timmerman, enz.
De zogenoemde sarrieshut staat ook heden ten dage nog naast veel molens in het Groniger landschap. De aanwezigheid van een sarrieshut bij een molen duidt op een ouderdom van de molen die verdere teruggaat dan het jaar 1855.

De oorspronkelijke molen of één van haar latere opvolgers, werd in 1818 door een grote achtkante bovenkruier vervangen. Rampen bleven de molen niet bespaard en ook het onderhoud vormde jarenlang een grote zorg. Het zwaarste houtwerk en andere belangrijke onderdelen kwamen in 1818 uit de afgebroken watermolen.
“Eva”, die samen met de molen “Adam” ten noorden van Bedum sinds 1790 de boezem van de Innersdijken bemaalden. Ook de watermolen “Adam” overleefde de vooruitgang niet: na de komst van een stoomgemaal werd deze molen afgebroken en in Delfzijl weer opgebouwd.
Aan de omvorming van een watermolen tot een koren- en pelmolen in 1818 herinnert een stichtingssteentje met herinneringstekst, dat in de buitenmuur van de molen Eva is gemetseld.

Gedenksteen in de Molen Eva te Usquert

De molen Eva heeft verschillende rampen meegemaakt. Op maandag 29 december 1890 brandde de molen grotendeels af. De belendende percelen bleven behouden dankzij het snel bevriezende bluswater dat een ware ijslaag op de aangrenzende daken legde waarop het vuur geen vat kreeg.
In 1891 werd de gespaard gebleven stenen onderbouw weer voorzien van een voor die dagen unieke bovenbouw. De eigenaar had op de wereldtentoonstelling een combinatie gezien van zelfzwichting (houten kleppen in de wieken) en zelfkruiing (draaien van de wieken op de wind, met behulp van een windroos); beide vindingen werden op de molen “Eva”, als eerste in Nederland, toegepast.
De molen kende sinds 1950 geen molenaar meer en verloederde snel. De gemeenteraad kocht de molen, waarvoor al een sloopvergunning klaar lag, in 1952 van de eigenaar om haar voor het dorp te behouden. In 1956 was de noodzakelijke restauratie voltooid; daarbij was echter de zelfzwichtingsinrichting verdwenen. Hierdoor kwam de molen stil te staan.

Het moeizame behoud van de karakteristieke molen leidde tot de oprichting van de Werkgroep Usquerder Molen (later Stichting Molenvrienden Eva).

De Molen Eva te Usquert is de echtgenote van de Poldermolen Adam in Delfzijl

De Molen Eva is iedere zaterdag geopend